Lưỡi Đao Bình Minh - Chương 364 — Tờ báo đầu tiên - 清風書屋

Godwin theo sau Santis, hắn đến quảng trường lớn của học viện — hay theo cách gọi ở đây, gọi là »sân vận động«. Có rất nhiều đứa trẻ đang vận động ở đây, mà lúc này đã gần chiều tối, một số người lớn tan ca sớm cũng đã đến, trước giờ học, những người vẫn còn mặc bộ đồ công nhân vải thô, trên chân còn dính bùn, đang tụ tập dưới ngọn đèn đường ma tinh thạch bên cạnh sân, mượn ánh đèn lật những tấm thẻ chữ cái trong tay.

Một người công nhân mặc đồng phục nhà máy đi ngang qua bỗng dừng lại chốc lát bên cạnh Godwin, ông ta tháo chiếc mũ nỉ của mình, hơi cúi người hành lễ với Santis và Godwin, rồi bước đi.

»Ngài biết vì sao ông ta hành lễ với ngài không?« Santis hỏi.

»Hẳn ông ta biết ta là học giả được lãnh chúa chiêu mộ…«

»Không, chỉ vì ngài có tri thức, ông ta đang hành lễ với học thức của ngài, chứ không phải với ngài.« Santis nhàn nhạt nói, rồi giơ tay chỉ về phía bức tường trắng cao ở bên kia sân vận động, trên bức tường trắng ấy, Godwin nhìn thấy một hàng chữ lớn nổi bật:

»Tri thức và con người đều không cao quý, nhưng tri thức khiến con người trở nên cao quý.«

»Ở đây, bất kỳ ai cũng có tư cách theo đuổi tri thức, thậm chí đây còn là nghĩa vụ của công dân Cecil,« giọng Santis kéo Godwin khỏi sự chấn động do câu nói ấy mang lại, »mà sau khi tiếp nhận quy tắc này, ta phát hiện ra một điều, đó là trong điều kiện ngang bằng, dẫu là con của một nông nô, khi học hỏi cũng không kém con của một kỵ sĩ.«

Thật ra Santis ở đây không hoàn toàn nói thật — trên thực tế, giữa con cái nông nô và con cái quý tộc vẫn có sự khác biệt.

Vì suy dinh dưỡng bẩm sinh, điều kiện trưởng thành thời thơ ấu khắc nghiệt, thông thường con cái nông nô hay nhà nghèo khó, về phát triển trí tuệ và thể chất thật sự sẽ kém hơn, mà theo cách nói của lãnh chúa, sự chênh lệch này cần ít nhất một hai thế hệ mới có thể dần bù đắp được.

Thế nhưng chính vì những khoảng cách lẽ ra có thể tránh được này, Santis mới càng thấm thía nhận ra trật tự mà Cao Dương đang thi hành trên vùng đất này quan trọng đến nhường nào — đây quả thực là một sự nghiệp có thể gọi là vĩ đại.

Hắn không muốn Godwin Orlando, một học giả đã từ bỏ toàn bộ tiền đồ của mình, đường xa vạn dặm từ Vương Đô đến Nam Cảnh, một người cầu học chân chính, lại bỏ lỡ sự nghiệp vĩ đại này.

Godwin trầm mặc một lát, giây lát sau, hắn đặt ra một câu hỏi: »Vậy những thứ ta đã nghiên cứu suốt nửa đời người, chẳng lẽ không còn giá trị gì sao?«

»Đương nhiên không phải, tri thức vĩnh viễn có giá trị, chỉ là công dụng khác nhau,« Santis lắc đầu, »nói cách khác, tri thức cũng không có cao thấp sang hèn, chỉ là ở tình cảnh hiện tại nó có hợp thời hay không mà thôi. Ta tin lãnh chúa bảo ngài biên soạn tờ báo kia tuyệt đối không phải để chôn vùi tài năng của ngài, hơn nữa bản thân ngài hẳn cũng hiểu điều này — dùng năng lực ngữ pháp của mình để viết những bản tin thông tục, thật sự sẽ ảnh hưởng đến danh dự của một đại học giả như ngài sao? Không hề, ngài chỉ là không thể chấp nhận việc phải đặt mình vào vị trí ngang hàng với bình dân để suy nghĩ, không thể chấp nhận việc phải đi tìm hiểu tư tưởng của những kẻ gọi là hạ đẳng kia, chỉ có điều — thật ra thì sao?«

Santis mỉm cười: »Chúng ta vốn ở cùng một vị trí, chúng ta đều chỉ là kẻ cầu tri thức mà thôi.«

Thấy vẻ mặt trầm tư của Godwin, Santis nói tiếp: »Hơn nữa còn một chuyện không biết ngài đã từng nghĩ tới chưa, tiên sinh Orlando — những bình dân đã qua giáo dục học đường có thể đọc hiểu thứ ngài viết, thậm chí một số còn đọc hiểu được ngữ phù văn, tuy rằng nghiên cứu của họ trong lĩnh vực này chắc chắn không sâu bằng ngài, nhưng ít nhất họ cũng hiểu đôi chút — thế nhưng ngài… về tri thức phơi lúa và thuộc da, ngài có hiểu dù chỉ một chút nào không?«

Nói xong câu này, Santis liền ngậm miệng, để thời gian lại cho vị tiên sinh già trước mắt — đây có lẽ là lần hắn bày tỏ quan điểm của bản thân nhiều nhất và trực tiếp nhất ở nơi ngoài lớp học, kể từ sau chuyến đi Vương Đô lần trước trở về, vị Áo Thuật Sư cấp hai này quả thực đã thay đổi rất nhiều.